گیاه خار مریم با نام علمی Silybum marianum ( سیلیبوم ماریانُم) و یا همچنین شناخته شده در نزد مردم ایران با اسم ماری تیغال و با نام های شناخته شده در جهان از قبیل نام انگلیسی خار شیری(milk thistle) ، marian thistle ، mary thistle ^[۱] و یا خار اسکاتلندی .

گیاه خار مریم از رده دولپه‌ای ها ، راسته گل‌مینا و تیره‌ی کاسنیان میباشد ، این گیاه با بازه زمانی رشد هر یک سال و یا در بعضی نژادها هر دوسال بوده و خودرو میباشد. شکل ظاهری معمول این گیاه ، گلی با رنگهای قرمز تا بنفش و برگهایی رنگ رفته و دارای رنگ سبز مایل به زرد و به‌همراه وریدهای سفید رنگ هستند.

 توصیف و شکل ظاهری

این گیاه در طول دوره رشد خود ، 30 تا 200 سانتی متر قد کشیده و دارای شکل تقریباً مخروطی شکل بوده. بوته این گیاه به طور میانگین تا 160 سانتی متر قطر رشد داشته است. ساقه این گیاه معمولاً درای حالت پنبه‌ای در دور خود بوده و بیشتر فضای این ساقه توخالیست. برگهای این گیاه معمولاً دارای شکل مستطیلی یا به شکل نیزه در دور خود و پراکنگدی آن‌ها معمولاً چندبرگی و یا دو برگی است. سرگل خوش‌رنگ این گیاه 4 تا 12 سانتی متر عرض و پهنا داشته. در نیمکره شمالی این گیاه از ماه خرداد تا اواسط شهریور و در نیم‌کره جنوبی این گیاه از آذر تا اوایل بهمن میروید. دانه این گیاه رنگ سبز تیره و یا در بعضی نژادها سیاه میباشد و کاسه این گل که دانه ها در آن قرار میگیرند رنگ زرد مانندی دارد.^[۲]

زیست گاه

فراوانترین منطقه رشد این گیاه ، سواحل جنوب شرقی انگلیس(که فراوانترین نقطه کره زمین، این منطقه است) ، ایران ، آمریکای شمالی و استرالیا و نیوزیلند میباشد. مزارع ساخته شده توسط انسان این گیاه ، برای مصارف دارویی و برآورد مواد اولیه صنعتی از این گیاه در مناطق وسیعی در اتریش(منطقه والدویرتل) ، آلمان ، مجارستان، لهستان، چین و آرژانتین قرار داشته و در مناطق اروپایی کاشت این گیاه ، هر ساله در بین ماه‌های مارس تا آوریل انجام و برداشت آن در ماه اگوست در حدود 2 تا 3 هفته بعد از گل دادن این گیاه در دو مرحله (بریدن و تمیزکردن یا خرمن‌کوبی) انجام میشود. دانه‌های خار مریم یکی از مهمترین منابع طبعی دارویی برای امراض کبد است ، ماده سیلیمارین موجود در دانه های این گیاه یکی از موثرترین پادزهرها حتی برای موارد مسمویت ناشی از قارچ مهلک کلاهک مرگ نیز هست. این گل همچنین استفاده زیبایی شناختی برای تزیین باغ خانه ها و سبد ها نیز دارد.^[۳]

ترکیب شیمیایی

دانه خار مریم، داری تقریباً 4 تا 6 درصد سیلیمارین و عصاره این گیاه حاوی 65-80 درصد سیلیمارین و 20 تا 35 درصد اسید چرب میباشند.^[۴] سیلیمارین این گیاه دارای هفت نوع فلاونولیگنان ( سیلیبین نوع A ، سیلیبین نوع B ، ایزوسلیبین نوع A ، ایزوسلیبین نوع B ، سیلیکریستین ، ایزوسلیکریستین و سیلیدیانین) و یک تاکسیفولین (زردینه یا رنگ ساز زرد) میباشد .^[۵]

آزمایشات بالینی انجام شده

خار مریم در موارد معتددی از نظیر بیماری های کبد و مقابله با سرطان استفاده میشود. اما باید اشاره نمود آزمایشات علمی در باره‌ی این گیاه متناقض و ناهماهنگ بوده.^[۶] در آزمایشات انجام شده ، سیلیمارین موجود در این گیاه به طور منظم با مقدار 420 تا 480 میلیگرم در 2 یا 3 وعده به طور روزانه برای موارد آزمایشی تجویز شده است. همچنین برای امراض خاص مقدارهای بالاتر این ماده نیز تجویز میشده به طور مثال 600 گرم روزانه برای فردی با بیماری دیابت نوع2 تجویز میشده که نتایج بدست آمده از این آزمایش بسیار عالی و قابل توجه بوده و همچنین مقدار 600 تا 1200 گرم در روز برای فردی با بیماری هپاتیتC نیزتجویز شده که البته نتایج قابل توجهی را دربرنداشته است.^[۶] ]^[۷][۸] عصاره گیاه خار مریم به همراه عصاره گیاه قاصدک، برای رفع رنگپریدگی پوست در حالت خماری و همچنین دفع سموم ناشی از مصرف بیش از حد الکل نیز استفاده میشود.^[۹]

مشاهدات تجربی

در گذشته خار مریم در پزشکی سنتی چینی به عنوان یک پاک کننده درون ، سم زدا ، نرم کننده کبد و مقوی برای کیسه صفرا بوده است. ^[۱۰] اگرچه خاصیت درمانی این گیاه هنوز ناشناخته است ، خار مریم بعضی مواقع از برای بیماریهای کبد (زردی یا یرقان ، سیروز و هپاتیت) تجویز میشود ، آزمایشات علمی بر روی حیوانات حاکی از این اینست که سیلیمارین موجود در این گیاه میتواند دارای خاصیت هپاتوپرتکتیو باشد، یعنی خاصیتی که باعث میشود سلول‌های کبد از سموم محافظت بشوند.^[۱۱] سازمان تحقیقات در مورد سرطان کشور انگلیس میگوید: در اینترنت مواردی مشاهده شده که اذعان میکنند خار مریم برای کاهیدن سرعت رشد بعضی نمونه سلولهای سرطانی بسیار مفید است ، اما هیچ مدرکی دال بر اثبات این موارد نیست.^[۱۲]

استفاده غذایی

خار مریم به خاطر ارزش دارویی اثبات شده در گذشته در بین سراسر مردم جهان به عنوان نوعی غذا نیز مصرف میشده است. ریشه های این گیاه را میتوان به طور خام یا جوشانده شده بهمراه کره و یا کباب شده خورد ، شاخه جوان آن را میتوان تا ریشه برید و آن را آب پز نموده و مصرف کرد. در گذشته شاخه های خاردار تازه دور گل این گیاه را همانند کنگر فرنگی میخورده‌اند. همچنین ساقه این گیاه را میتوان بعد از پاک کردن ، برای رفع تلخی در طول یک شب در آب خیساند و آنرا به صورت استفاده در خورشت مصرف کرد. برگهای این گیاه را نیز میتوان اول از خارها پاک نمود و بعنوان یک جایگزین برای اسفناج مصرف کرد و یا میتوان به صورت خام آنرا به سالاد اضافه نمود. همچنین میتوان با پاک کردن این گیاه ، یعنی قطع کردن یا ساییدن ساقه و برداشتن برگهای خارمانند اطراف گلها و حذف گلبرگهای صورتی رنگ بصورتی که دانه های آنها از آن جدا نشود ، میتوان کاسه دان گل به همراه دانه های آن را نیز به صورت خام یا جوشانده و یا در سالاد مصرف نمود. همچنین مردمان جنوب ایران (منطقه گراش ، لار و ...) کاسه دان به همراه دانه های این گیاه را به ترشی نیز تبدیل مینمایند.

سمی بودن برای حیوانات

به علت موجود بودن پتاسیم نیترات در این گیاه ، مشاهده شده که خوردن خار مریم برای گله گاوها و گوسفندان مضر میباشد. وقتی این گیاه توسط نشخوارکنندگان خورده میشود ، باکتری موجود در معده‌ی این حیوانات ساختار مواد شیمایی را میشکند و باعث تولید نیترات یونی میشود. درنتیجه نیترات یونی همگلوبین را به متهیموگلبین تبدیل کرده و از انتقال اکسیژن چلوگیری میکند. نتیجه این اتفاقات باعث آسفیکسی یا اختناق میشود.^[۱۳]

عوارض جانبی

خار مریم معمولاً برای مصرف مقدار کم دارای عوارض خاصی نیست. اما درصورت مصرف بیش از حد این گیاه ، عوارض جانبی همچون حساسیت پوستی ، اگزما ، سردرد و تهوع ، ضعیف شدن قوه چشایی ، عرق کردن و ضعف را بهمراه دارد. همچنین خار مریم باعث پایین آمدن سطح قند خون خون میشود . به همین دلیل به افراد داری سطح قندخون پایین و یا دارای دیابت و کسانی که به هردلیل برای آنها داروهای مرتبط با قند خون تجویز شده ، هشدار برای مصرف کردن داده میشود. همچنیان استفاده این گیاه برای زنان باردار و یا در دوران شیردهی باید با احتیاط همراه باشد. خار مریم همچنین در گذشته برای مقوی ساختن شیر مادر به مادران داده میشده اما مطالعاتی در مورد مصرف این گیاه برای زنان باردار نشان داده کمی عوارض جانبی برای آنان به همراه دارد

متفورمین به عنوان کاهنده قند خون در درمان دیابت نوع دو (دیابت غیروابسته به انسولین) بکارمی‌رود. متفورمین در اختلال متابولیسم کربوهیدرات و درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک نیز تجویز میشود.

مکانیسم اثر

این دارو مقاومت به انسولین را در بیماران دیابتی کم می‌کند.

عوارض جانبی

هیپوگلیسمی، بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، نفخ، تولید گاز بیش از حد در روده‌ها، و اسهال، خستگی، دردهای عضلانی، تنگی نفس، خواب آلودگی، یا معده درد.

موارد احتیاط

• از نوشيدن الكل و فرآورده هاي حاوي الكل خودداري كنيد .
• از مصرف داروها بدون تجويز پزشك خودداري كنيد بخصوص داروهاي بدون نسخه مانند آسپرين ، داروهاي كنترل كننده اشتها ، آسم ، سرماخوردگي ، تب ، سينوزيت.
• مشخصات پزشكي خود را شامل مبتلا بودن به بيماري ديابت ، ليست داروهاي مصرفي با مقدار مصرف آن را همواره حتي در مسافرت به همراه داشته باشيد و در صورت امكان برنامه غذايي خود را تغيير ندهيد .
• در صورت عمل جراحي و يا تست هاي تشخيصي با اشعه ايكس پزشك را از مصرف دارو با خبر كنيد .
• در صورت ايجاد علائم لاكتيك اسيدوز كه شامل : اسهال ، تنفس سريع و سطحي ، درد و اسپاسم شديد ماهيچه اي ، خواب آلودگي غير معمول ، خستگي و ضعف غير معمول مي باشد هر چه سريع تر به پزشك مراجعه كنيد.
• پس از تاخير در خوردن غذا و يا نخوردن آن يا بيشتر از معمول ورزش كردن يا نوشيدن مقدار زيادي الكل يا مصرف دارويي خاص يا مصرف بيشتر از حد انسولين ، سولفونيل اوره و يا داروهاي اين دسته و يا اسهال و استفراغ قند خون كاهش مي يابد . علائم آن عبارتند از : احساس دلواپسي و دلشوره ، تغييرات رفتاري مانند افراد مست ، تاري ديد ، عرق سرد ، پريشاني ، پوست سرد و رنگ پريده ، اشكال در تمركز ، خواب آلودگي ، گرسنگي مفرط ، طپش سريع قلب ، سردرد ، تهوع ، عصبانيت ، كابوس ، خواب پرتلاطم ، لرزش ، اختلال در تكلم ، ضعف و خستگي غير معمول كه سريع پيشرفت كرده و باعث وخيم تر شدن حال مريض مي شود و بايد سريع بوسيله قندهاي فعال سريع الاثر درمان شود .
• راههاي مفيدي كه باعث افزايش قند خون مي شوند عبارتند از :
• خوردن حبه قند يا نوشيدن آب ميوه يا نوشابه غير رژيمي و يا شربت نشاسته يا عسل.
• از خوردن شكلات بعلت اينكه چربي موجود در شكلات مانع از آزادشدن سريع قند موجود در آن مي شود پرهيز كنيد .
• در مواقعيكه يكساعت و يا بيشتر غذا نخورديد يك غذاي مختصر مانند تكه اي گوشت يا ساندويچ و يا شيريني بخوريد .
• پس از تب يا عفونت يا مصرف كمتر از حد انسولين ، سولفونيل اوره ، متفورمين و داروهايي از اين دسته و يا فراموش كردن مصرف دارو يا ورزش نكردن به ميزان كافي يا مصرف داروهاي خاص براي درمان علائم ديگر ديابت و تغيير ميزان قند خون يا سرپيچي از رژيم غذايي و پرخوري كردن قند خون افزايش مي يابد و علائم آن عبارتند از:

تاري ديد ، خواب آلودگي ، خشكي دهان ، افزايش حجم و تكرر ادرار ، كاهش اشتها ، تهوع و استفراغ ، معده درد ، خستگي ، عطش غير معمول كه بايد براي درمان آن هر چه سريع تر به پزشك مراجعه كرد . در صورتيكه بيمار در اين مرحله درمان نشود دچار پوست خشك برافروخته ، تنفس بدبو ، وجود كتون در ادرار ، تنفس سطحي و مشكل شده كه هيپرگلسيمي شديد رخ داده و منجر به كتواسيدوزيس و مرگ مي شود .

• در صورت افزايش قندخون براي اطمينان از اينكه قند خون تنظيم شده بايد مرتب با پزشك چك كرد و بدون نظر پزشك دوز دارو را تغيير نداد.

تداخل دارويي

مصرف همزمان با سولفونيل اوره‌ها ممكن است موجب بروز هايپوگليسمي شود. در صورت مصرف همزمان اين داروها غلظت خوني گلوكز بايد مرتبا ًاندازه‌گيري شود. در صورت لزوم مصرف متفورمين با انسولين، براي جلوگيري از بروز هايپوگليسمي و به دست آوردن نسبت مناسب مصرف آنها، در شروع درمان بيمار بايد بستري شود. در صورت مصرف همزمان با سايمتيدين، كليرانس كليوي متفورمين ممكن است كاهش يابد. مقدار مصرف متفورمين بايد كاهش يابد. در صورت مصرف همزمان داروهاي ضد انعقاد با متفورمين، ممكن است مقدار مصرف داروهاي ضد انعقاد احتياج به تنظيم داشته باشد. برخي داروها ممكن است قند خون را افزايش داده و ازدياد دوز متفورمين را ضروري نمايند. مهمترين اين داروها عبارتند از: بلوكرهاي كانال كلسيمي، كورتيكواستروئيدها، استروژن‌ها، ‌ضد بارداري‌هاي هورموني، ايزونيازيد، نياسين، فنوتيازين‌ها، فني‌توئين، داروهاي مقلد سمپاتيك، تيازيدها و ديگر ديورتيك‌ها، و هورمونهاي تيروئيدي. داروهاي كاتيوني (آميلورايد، سايمتيدين، ديگوكسين، مورفين، پروكائين آميد، كينيدين، كينين، رانيتيدين، تريامترن، تريمتوپريم و وانكومايسين) ممكن است با متفورمين در ترشح كليوي رقابت نموده و سطح آن را افزايش دهند.

یافته‌های جدید

بر اساس پژوهشهای اخیر، این دارو احتمالاً در آینده خواهد توانست برای درمان سرطان پستان به کار رود. یافته های جدید نشان میدهد که انرژی لازم برای رشد سلولهای سرطانی (در پستان) توسط میتوکندری‌های سلولها تولید میشود و این انرژی تولیدی در سلولهای سرطانی پنج برابر بیشتر از سلولهای دیگر است.

متفورمین موجب سرکوب فعالیت میتوکندری میشود و میتواند در آینده روشی برای درمان سرطان پستان به کار رود.

آزمایشهای دیگری نیز تاثیر متفورمین برای سرکوب رشد تومورهای سرطانی پستان نشان داده‌اند.

بعنوان داروی ضدپیری

متفورمین باعث می‌شود تعداد اکسیژن بیشتری در هر سلول آزاد گردد و این امر ظاهراً طول عمر و استحکام بدنی را بالا خواهد برد. لذا بهترین کاندیدا به‌عنوان یک داروی ضدپیری، داروی متفورمین است. سال ۲۰۱۶ نخستین داروی ضد پیری دنیا روی انسان آزمایش خواهد شد. در صورت موفقیت این آزمایش‌ها، افراد ۷۰ ساله مانند افراد ۵۰ ساله به نظر خواهند رسید.^[

تعریف شهید

شهادت در دین اسلام به‌معنای کشته شدن در راه خدا است. در اسلام شهید به کسی گفته می‌شود که جان خود را در راه خدا فدا کند طبق احکام اسلام کسی که به شهادت رسیده نیاز به غسل و کفن ندارد و حتی در بعضی احادیث و روایات از پیامبر اسلام و امامان شیعه بدون هیچ سوال و جوابی وارد بهشت می‌شوند. هرچند همچنان باید پاسخ‌گوی حق‌الناس باشند.

به عقیده متون اسلامی شهید کسی است که به حقی که اسلام آن را تایید کرده قیام کند و کشته شود طبق روایات اسلامی فرشتگان شاهد اعمال شهید هستند. در مجمع البحرین آمده است: «شهید از اسامی خداوند است؛ یعنی آن‌که شاهد و گواه بر همه چیز است، و چیزی از او پنهان نمی‌ماند.» معنای دیگر قرآنی شهید، شاهد و گواه بر اعمال مردم، در آخرت است.

شهید روز قیامت به همراه پیامبر اسلام گواه بر اعمال امت یا امّت‌های دیگر است و به طور عملی -نه فقط کلامی- گواهی به حق می‌دهد.^[۱]

مسلمانان بطور عام حمزه عموی پیامبر اسلام را سید الشهدا (سرور شهیدان) می‌دانند و شیعیان به طور خاص این لقب را به امام سوم خود، حسین بن علی نیز نسبت می‌دهند.

قرآن در آیات ۱۷۵ تا ۱۶۹ سوره آل‌عمران به مقام شهیدان می‌پردازد.

«البته نپندارید که شهیدان راه خدا مرده‌اند بلکه زنده به حیات ابدی شدند و در نزد خدا متنعم خواهند بود.(۱۶۹) آنان به فضل و رحمتی که از خداوند نصیبشان گردیده شادمان‌اند و به آن مؤمنان که هنوز به آنها نپیوسته‌اند و بعداً در پی آنها به راه آخرت خواهند شتافت مژده دهند که از مردن هیچ نترسند و از فوت متاع دنیا هیچ غم مخورند. (۱۷۰)

و آنها را بشارت به نعمت و فضل خدا دهند و اینکه خداوند اجر اهل ایمان را هرگز ضایع نگرداند.(۱۷۱)»^∗

کسی که در میدان جهاد و قبل از انقضای جنگ و در جنگ در رکاب پیامبر یا امام معصوم یا نایب خاصّ او کشته شده است، شهید است. همچنین هر کس در زمان غیبت به هنگام وجوب جهاد بر مسلمانان، در راه حفظ دین و دفاع از اسلام - نه جهات دیگر- در معرکهٔ قتال (خطّ مقدّم جبهه) کشته شود، حکم شهید بر او جاری است؛ و در غیر این صورت حکم شهید را ندارد، هر چند ثواب شهید داشته باشد.

چنین کسانی غسل و کفن و حنوط نمی‌شوند، بلکه باید آنها را با همان لباسهایشان بعد از خواندن نماز میت دفن کنند. این حکم در بارهٔ کسانی است که در میدان جنگ کشته شده باشند، اما اگر به صورت مجروح او را از میدان جنگ خارج سازند و در بیمارستان یا غیر آن از دنیا برود، گرچه ثواب شهیدان را دارد ولی حکم فوق شامل حال آنها نمی‌شود.^[۴]

کسانی که اجر شهید را دارند

شهید به معنای عام به کسی می‌گویند که در راه انجام وظیفهٔ شرعی و عقلی خود کشته شده و شهید به معنای خاص کسی است که علاوه بر آن در جبههٔ نبرد نظامی با دشمنان اسلام و مسلمین کشته شده باشد. پس، کشته‌شدگان در راه حفظ دین، احکام شهید را دارند؛ ولی آنها که در راه دفاع از ناموس و اموال خود یا مسلمین کشته می‌شوند، هر چند ثواب شهید دارند، ولی احکام شهید را ندارند.

همه کسانی که در حقیقت مورد تایید اسلام گام بر می‌دارند و در همین راه از دنیا می‌روند اجرشان -نه حکم شان- مانند شهیدان است. در روایات اسلامی آمده است:^[۵]

• کسی که در راه تحصیل علم (علمی که به نفع اسلام یا کشور اسلامی باشد) از دنیا برود، شهید مرده است.
• اگر کسی با وضو بخوابد و مرگ او در خواب فرا رسد، نزد خداوند شهید است.
• هر کس بمیرد و حب آل محمد ص در دلش باشد، شهید است.

طبق روایات اسلامی یکی از شفاعت کنندگان در قیامت شهید است.

در ادبیات انقلابی فارسی یکی از نمادهای شهید شمع است به این معنی که می‌سوزد و آب می شود تا دیگران در روشنایی و امنیت زندگی کنند.

خمینی ای امام، خمینی ای امام (2)

***

ای مجاهد ای مظهر شرف

ای گذشته ز جان در ره هدف

 

هر زمان می رسد از تو این ندا

ای اسیران و مستضعفان به پا

 

زیر بار ستم زندگی بس است

نزد طاغوتیان، بندگی بس است

 

بود شعار تو به راه حق قیام

ز ما تو را درود ز ما تو را سلام

 

***

خمینی ای امام، خمینی ای امام (2)

***

 

ای مجاهد ای مظهر شرف

ای گذشته ز جان در ره هدف

 

چون نجات انسان شعار توست

مرگ در راه حق افتخار توست

 

این توئی، این توئی پاسدار حق

خصم اهریمنان، دوستدار حق

 

بود شعار تو به راه حق قیام

ز ما تو را درود ز ما تو را سلام

 

***

خمینی ای امام، خمینی ای امام (2)

***

 

ای مجاهد ای مظهر شرف 

ای گذشته ز جان در ره هدف

 

چون تو عزم صف دشمنان کنی

ترک سر، ترک تن، ترک جان کنی

 

نازم آن عزم دشمن شکار تو

خشم تو قهر تو اقتدار تو

 

بود شعار تو به راه حق قیام

ز ما تو را درود ز ما تو را سلام

 

***

خمینی ای امام، خمینی ای امام (2)

***

 

ای مجاهد ای مظهر شرف

ای گذشته ز جان در ره هدف

 

لرزد از نام تو پایه ستم

پشت اهریمنان گشته از تو خم

 

مرز توحید را همچو سنگری

حافظ ملت و دین و دفتری

 

بود شعار تو به راه حق قیام

ز ما تو را درود ز ما تو را سلام

 

***

خمینی ای امام، خمینی ای امام (2)

***

 

ای مجاهد ای مظهر شرف

ای گذشته ز جان در ره هدف

 

ما همه یار تو یاور توئیم

دوستدار تو، همسنگر توئیم

 

ای حماسه تو ورد زبان ما

این توئی مظهر آرمان ما

 

بود شعار تو به راه حق قیام

ز ما تو را درود ز ما تو را سلام

 

***

خمینی ای امام، خمینی ای امام (2)

***

 

ای مجاهد ای مظهر شرف

ای گذشته ز جان در ره هدف

 

ره نیابد چو سستی به عزم تو 

میهراسد ستمگر ز عزم تو

 

این توئی، این توئی مایه امید

از قیام تو شد روی ما سپید

 

بود شعار تو به راه حق قیام
زما تورا درود زما تورا سلام